دیه در نظام حقوقی ایران: بررسی کامل مفهوم و مصادیق آن
تعریف دیه و جایگاه آن در حقوق کیفری
خون بها یکی از مهمترین مفاهیم در نظام حقوقی اسلامی و ایران است که به عنوان جبران خسارت در جرائم علیه تمامیت جسمانی افراد مورد استفاده قرار میگیرد. این مفهوم به عنوان مالی که به مجنیعلیه یا اولیای دم پرداخت میشود، نقش مهمی در حفظ عدالت کیفری و جلوگیری از انتقامجوییهای شخصی ایفا میکند. خون بها در مواردی همچون قتل غیرعمد، صدمات بدنی و نقص عضو تعیین شده و بر اساس میزان آسیب، مقدار آن متغیر است. قانون مجازات اسلامی ایران مقررات دقیقی را در خصوص خون بها وضع کرده که هر ساله بهروز میشود.
تفاوت دیه و قصاص: دو روی سکه عدالت کیفری
در حقوق کیفری اسلامی، خون بها و قصاص دو ابزار مهم برای اجرای عدالت هستند. قصاص به معنای مجازات همسنگ با جنایت ارتکابی است، مانند اعدام در برابر قتل عمد. اما دیه بیشتر جنبه جبران خسارت دارد و در مواردی که قصاص امکانپذیر نباشد یا اولیای دم رضایت دهند، اعمال میشود. این تفاوت باعث میشود که خون بها در بسیاری از موارد به عنوان راهکاری برای حل و فصل اختلافات و جلوگیری از خشونت بیشتر مطرح گردد. پرداخت خون بها به جای قصاص در برخی موارد از طریق میانجیگری و رضایت طرفین انجام میشود.
دیه به عنوان مجازات و جبران خسارت
خون بها علاوه بر اینکه نوعی مجازات است، به عنوان ابزاری برای جبران خسارت نیز شناخته میشود. در واقع، ماهیت خون بها ترکیبی از هر دو مفهوم کیفری و مدنی است. از یک سو، مرتکب جرم ملزم به پرداخت خون بها به عنوان مجازات میشود و از سوی دیگر، این پرداخت به جبران خسارت وارده به قربانی یا اولیای دم کمک میکند. این رویکرد دوگانه، نقش خون بها را در تامین عدالت اجتماعی پررنگتر میکند. هدف اصلی از تعیین خون بها، جلب رضایت بزهدیده یا خانواده وی و کاهش اختلافات اجتماعی است.
نقش دیه در تحقق عدالت کیفری و اجتماعی
خون بها نقش مهمی در حفظ نظم و عدالت کیفری دارد، چرا که از یک سو، به قربانی یا خانواده او حق میدهد که خسارت وارده را دریافت کنند و از سوی دیگر، از شدت مجازات برای مرتکب در شرایط خاص میکاهد. این امر به ویژه در مواردی که جنایت ناشی از سهلانگاری بوده و عمدی در کار نیست، اهمیت بیشتری پیدا میکند. بسیاری از پروندههای قتل شبهعمد و جرایم غیرعمدی از طریق پرداخت خون بها حل و فصل میشوند. در مواردی که دیه با رضایت طرفین جایگزین قصاص میشود، عدالت به شیوهای مسالمتآمیز اجرا میگردد.
پرداخت دیه: مسئولیت فردی و اجتماعی
پرداخت خون بها معمولاً بر عهده مرتکب جرم است، اما در برخی موارد خاص، مانند قتلهای غیرعمد، عاقله (خویشاوندان ذکور نسبی پدری) مسئول پرداخت آن هستند. همچنین، در جرایم ناشی از تصادفات رانندگی، معمولاً شرکتهای بیمه مکلف به پرداخت خون بها هستند. در برخی شرایط، اگر مرتکب توانایی مالی نداشته باشد، دولت یا نهادهای حمایتی میتوانند بخشی از خون بها را پرداخت کنند. این موضوع نشاندهنده آن است که خون بها تنها یک حکم فردی نیست، بلکه در بستر اجتماعی و حقوقی گستردهتری تعریف میشود.
نرخ دیه: شاخصی متغیر در قانون
نرخ خون بها هر ساله توسط قوه قضاییه تعیین و بر اساس شرایط اقتصادی کشور تغییر میکند. این نرخ بر مبنای ارزش ریالی شتر، گاو و گوسفند محاسبه میشود و به همین دلیل، در سالهای اخیر به دلیل تورم و نوسانات اقتصادی افزایش داشته است. به عنوان مثال، نرخ خون بها کامل در سال ۱۴۰۴ به ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان رسیده است. افزایش نرخ دیه مستقیماً بر هزینههای بیمه شخص ثالث و سایر حوزههای مرتبط تأثیر میگذارد. بنابراین، تعیین دقیق و بهروز نرخ خون بها اهمیت بسیاری در نظام حقوقی و اقتصادی دارد.
دیه نفس و دیه اعضای بدن: تفاوتها و مصادیق
خون بها نفس به مواردی اطلاق میشود که در آن فردی جان خود را از دست داده و باید مبلغی به اولیای دم او پرداخت شود. این در حالی است که خون بها اعضای بدن برای صدماتی مانند شکستگی استخوان، قطع عضو، نابینایی و سایر جراحات تعیین میشود. میزان خون بها برای هر یک از اعضای بدن متفاوت است. برای مثال، قطع یک دست معادل نصف دیه کامل است، در حالی که نابینایی هر دو چشم برابر با خون بها کامل در نظر گرفته میشود. این جزئیات در قانون مجازات اسلامی با دقت مشخص شده است.
دیه در تصادفات رانندگی: مسئولیت و جبران خسارت
تصادفات رانندگی یکی از رایجترین مواردی است که در آن خون بها تعیین و پرداخت میشود. در این گونه حوادث، رانندهای که مقصر شناخته شود، مسئول پرداخت خون بها به زیاندیده خواهد بود. با این حال، در اغلب موارد، شرکتهای بیمه شخص ثالث موظف به پرداخت این خون بها هستند. نقش بیمه در این میان بسیار حیاتی است، زیرا از لحاظ مالی بار مسئولیت را از دوش رانندگان برمیدارد و جبران خسارت قربانیان را تسهیل میکند. به همین دلیل، بیمه شخص ثالث در ایران برای تمام وسایل نقلیه اجباری است.
بیمه شخص ثالث و تأثیر آن بر پرداخت دیه
بیمه شخص ثالث، به عنوان یکی از مهمترین عوامل جبران خسارت در حوادث رانندگی، نقش ویژهای در پرداخت خون بها دارد. در صورتی که یک راننده مقصر شناخته شود، شرکت بیمه وی موظف است دیه را به مصدومان یا خانواده متوفی پرداخت کند. این سیستم بیمهای باعث میشود که افراد در هنگام وقوع حوادث رانندگی، از حمایت مالی برخوردار باشند. همچنین، با افزایش نرخ خون بها، سقف تعهدات بیمهها نیز افزایش مییابد که تأثیر مستقیمی بر حق بیمه سالانه خودروها دارد.
خون بها در قانون مجازات اسلامی و نظام قضایی ایران
قانون مجازات اسلامی به طور مفصل به خون بها پرداخته و مقررات دقیقی را برای انواع خون بها و نحوه پرداخت آن تعیین کرده است. این قانون، علاوه بر مشخص کردن میزان خون بها برای جرایم مختلف، نحوه محاسبه، شرایط تخفیف و حتی مواردی که دیه از بیتالمال پرداخت میشود را نیز مشخص کرده است. دادگاههای کیفری با استناد به این قانون، احکام مربوط به دیه را صادر کرده و مسئولیتهای کیفری و مدنی افراد را تعیین میکنند. قوانین خون بها یکی از پیچیدهترین و حساسترین مباحث در نظام حقوقی ایران محسوب میشود.
مفهوم دیه و جایگاه آن در حقوق کیفری
خون بها یکی از مهمترین نهادهای حقوقی در نظام کیفری ایران است که به عنوان جبران خسارت در جرایم علیه تمامیت جسمانی افراد در نظر گرفته میشود. خون بها در مواردی همچون قتل غیرعمد، صدمات بدنی و نقص عضو تعیین شده و بر اساس شدت و نوع آسیب، میزان آن متفاوت است. قانون مجازات اسلامی مقررات مشخصی را در خصوص خون بها وضع کرده که هر ساله بهروز میشود. این نهاد حقوقی به عنوان ابزاری برای تحقق عدالت کیفری و جلوگیری از انتقامجویی شخصی شناخته میشود.
خسارت بدنی و نقش دیه در جبران آن
خسارت بدنی شامل هرگونه صدمهای است که به سلامت جسمی و روحی فرد وارد شود و خون بها یکی از راههای جبران این خسارت محسوب میشود. خسارتهای بدنی میتوانند شامل شکستگی استخوان، نقص عضو، جراحات سطحی و عمیق و حتی از دست دادن حواس مختلف باشند. قانونگذار برای هر نوع آسیب، میزان مشخصی از خون بها را تعیین کرده است. این خسارات گاهی در حوادث رانندگی، نزاعهای خیابانی، سوانح کاری یا موارد مشابه رخ میدهند که پرداخت خون بهابرای جبران آنها ضروری است.
نقش دادگاه کیفری در تعیین و اجرای دیه
دادگاه کیفری به عنوان مرجع صالح برای رسیدگی به دعاوی مربوط به خون بها، نقش کلیدی در اجرای این حکم دارد. در صورتی که یک فرد دچار آسیب جسمی شده یا فوت کند، دادگاه کیفری با بررسی شواهد و مدارک، میزان دیه را تعیین و حکم مربوطه را صادر میکند. این دادگاهها بر اساس قانون مجازات اسلامی عمل کرده و در فرآیند صدور رأی، نظرات کارشناسان پزشکی قانونی و سایر نهادهای ذیربط را مدنظر قرار میدهند. اجرای حکم خون بها معمولاً از طریق پرداخت نقدی یا اقساطی صورت میگیرد و در برخی موارد، بیمه شخص ثالث این هزینه را پوشش میدهد.
حکم قضایی و تأثیر آن بر پرداخت دیه
حکم قضایی در پروندههای مربوط به دیه، میزان پرداخت و نحوه تسویه آن را مشخص میکند. پس از بررسی شواهد و نظریه پزشکی قانونی، دادگاه کیفری حکم به پرداخت خون بهاصادر میکند. این احکام میتوانند شامل پرداخت دیه کامل، نصف خون بها یا درصدی از دیه باشند که بر اساس شدت و نوع آسیب تعیین میشود. همچنین، در موارد خاص مانند ناتوانی مالی مرتکب، امکان تقسیط خون بها وجود دارد. اجرای حکم قضایی معمولاً با همکاری نهادهای مختلف از جمله بیمه و صندوق تأمین خسارتهای بدنی انجام میشود.
دیه کامل و مصادیق آن
خون بها کامل به میزان دیهای اطلاق میشود که برای فوت یک فرد یا صدماتی که معادل از بین رفتن یک انسان در نظر گرفته میشوند، تعیین شده است. بر اساس قانون مجازات اسلامی، نرخ خون بها کامل هر ساله توسط قوه قضاییه تعیین و اعلام میشود. این میزان معمولاً در ماههای حرام افزایش یافته و مبلغ بیشتری را شامل میشود. دیه کامل میتواند در مواردی همچون نابینایی هر دو چشم، از دست دادن هر دو دست یا پا، یا قطع کامل ستون فقرات اعمال شود.
نصف دیه و موارد اعمال آن
در برخی موارد، به جای پرداخت دیه کامل، نصف خون بها در نظر گرفته میشود. این معمولاً در مواردی رخ میدهد که تنها نیمی از خسارت وارده باشد، مانند قطع یک دست، از دست دادن یک چشم یا برخی آسیبهای دیگر که قانونگذار آن را معادل با نیمی از خون بها کامل میداند. تعیین میزان نصف دیه توسط دادگاه و بر اساس نظر پزشکی قانونی انجام میشود. پرداخت نصف خون بها معمولاً در حوادثی که شدت آسیب کمتر از حالت کامل است، اعمال میشود.
تفاوت دیه زن و مرد در نظام حقوقی ایران
یکی از موضوعات بحثبرانگیز در نظام حقوقی ایران، تفاوت میزان دیه زن و مرد است. بر اساس قانون مجازات اسلامی، خون بها زن نصف خون بها مرد در نظر گرفته شده است. با این حال، در سالهای اخیر تدابیری اتخاذ شده که در صورت وقوع حادثه، بیمه و صندوق تأمین خسارتهای بدنی این تفاوت را جبران کند. این موضوع همچنان یکی از مباحث مهم در حوزه عدالت جنسیتی در نظام حقوقی ایران محسوب میشود.
دیه غیرعمد و تفاوت آن با دیه عمد
خون بها غیرعمد مربوط به مواردی است که در آن جنایت بهصورت غیرعمدی رخ داده است، مانند حوادث رانندگی یا خطاهای پزشکی. در این موارد، مرتکب موظف به پرداخت دیه است اما قصاص اعمال نمیشود. خون بها غیرعمد معمولاً از سوی مرتکب، بیمه یا در برخی شرایط از بیتالمال پرداخت میشود. در مقابل، در جنایات عمدی، اولیای دم میتوانند بین قصاص و دریافت خون بها یکی را انتخاب کنند. این تمایز نشاندهنده تفاوت نگاه قانون به جرایم عمدی و غیرعمدی است.
قتل شبهعمد و نقش دیه در جبران آن
قتل شبهعمد زمانی رخ میدهد که فردی بدون قصد کشتن، باعث مرگ شخص دیگری شود. در این موارد، قاتل محکوم به پرداخت خون بها به اولیای دم مقتول میشود. قتل شبهعمد اغلب در تصادفات رانندگی، حوادث کاری یا اقدامات پزشکی پیش میآید. پرداخت خون بها در این موارد بر عهده مرتکب است، اما در بسیاری از پروندههای تصادفات رانندگی، بیمه شخص ثالث هزینه خون بها را تأمین میکند. این نوع قتل از نظر حقوقی بین قتل عمد و قتل غیرعمد قرار دارد و مسئولیت کیفری کمتری نسبت به قتل عمد دارد.
دیه حوادث کار و مسئولیت کارفرما
حوادث کاری یکی از موارد رایج در پرداخت خون بها است. در صورتی که کارگری در محیط کار دچار حادثه شود، میزان خون بها بر اساس شدت آسیب تعیین میشود. مسئولیت پرداخت خون بها در این موارد بر عهده کارفرما یا شرکت بیمهگذار است. قانون کار و تأمین اجتماعی برای حمایت از کارگران، مقرراتی را برای جبران خسارات ناشی از حوادث کاری در نظر گرفته است. همچنین، در صورت عدم رعایت استانداردهای ایمنی از سوی کارفرما، وی ملزم به پرداخت خون بها و جبران خسارت خواهد بود.
نقش پزشکی قانونی در تعیین میزان دیه
پزشکی قانونی نقش اساسی در تعیین میزان خون بها ایفا میکند. کارشناسان این سازمان، با بررسی آسیبهای وارد شده به فرد، میزان خون بها را مشخص کرده و آن را به دادگاه اعلام میکنند. تعیین نوع و شدت آسیب، برآورد میزان صدمات داخلی و خارجی، و بررسی امکان بهبود یا عوارض دائمی از جمله وظایف پزشکی قانونی در پروندههای دیه است. نظر کارشناسان پزشکی قانونی، مبنای اصلی صدور احکام قضایی در این زمینه است و تأثیر زیادی در تصمیمگیری دادگاه دارد.
مسئولیت مدنی و تأثیر آن در پرداخت دیه
مسئولیت مدنی در موارد دیه به معنای تعهد فرد یا نهاد به جبران خسارات وارد شده به دیگری است. این مسئولیت میتواند بر عهده فرد مرتکب، کارفرما، بیمهگذار یا حتی دولت باشد. در برخی موارد، صندوق تأمین خسارتهای بدنی مسئول جبران خسارت زیاندیدگان حوادثی است که مقصر توانایی پرداخت خون بها را ندارد. وجود این نهادها کمک میکند که عدالت در پرداخت خون بها رعایت شده و افراد زیاندیده بدون حمایت مالی باقی نمانند
نرخ دیه سالانه و نحوه تعیین آن
نرخ خون بها سالانه هر ساله توسط قوه قضاییه اعلام و بر اساس شرایط اقتصادی کشور تنظیم میشود. این نرخ با توجه به میزان تورم، هزینههای زندگی و ارزش اقتصادی تعیین شده و به عنوان مبنای محاسبه سایرخون بها در نظر گرفته میشود. افزایش یا کاهش نرخ خون بها تأثیر مستقیمی بر بیمه شخص ثالث، هزینههای بیمه عمر و سایر تعهدات مالی دارد. نرخ خون بها در موارد مختلف مانند قتل، نقص عضو و جراحات متفاوت است و تعیین دقیق آن برای اجرای عدالت ضروری میباشد.
دیه در ماههای حرام و تأثیر آن بر میزان پرداخت
یکی از ویژگیهای خاص دیه در نظام حقوقی اسلامی، افزایش آن در ماههای حرام (محرم، رجب، ذیالقعده و ذیالحجه) است. در این ماهها، میزان خون بها یکسوم بیشتر از مقدار عادی محاسبه میشود. هدف از این افزایش، جلوگیری از خشونت و ترویج صلح در زمانهایی است که از نظر شرعی اهمیت ویژهای دارند. این تفاوت باعث شده است که در پروندههای کیفری، زمان وقوع جرم نقش مهمی در تعیین مبلغ خون بهاداشته باشد.
تفاضل دیه و نحوه محاسبه آن
تفاضل خون بها زمانی مطرح میشود که میزان دیه تعیینشده برای افراد مختلف متفاوت باشد. برای مثال، در مواردی که خون بها زن و مرد متفاوت است، تفاضل خون بهااز صندوق تأمین خسارتهای بدنی پرداخت میشود. این امر بهمنظور رعایت عدالت اجتماعی و جلوگیری از تبعیض در پرداخت خسارتها انجام میشود. در برخی موارد نیز تفاضل خون بها میتواند ناشی از تغییرات نرخ خون بها در سالهای مختلف باشد که توسط بیمه یا نهادهای دولتی تأمین میگردد.
دیه جنایت عمدی و تفاوت آن با جنایت غیرعمدی
خون بها جنایت عمدی معمولاً در شرایطی پرداخت میشود که اولیای دم از قصاص گذشت کرده و دیه را جایگزین آن کنند. در این موارد، مرتکب ملزم به پرداخت غرامت بهصورت کامل خواهد بود. در مقابل، دیه جنایت غیرعمدی مربوط به حوادثی است که بدون قصد قبلی رخ دادهاند، مانند تصادفات رانندگی یا خطاهای پزشکی. در این موارد، پرداخت خون بها بر اساس شدت آسیب و نظر پزشکی قانونی تعیین میشود و گاهی امکان تقسیط آن وجود دارد.
پرداخت اقساطی دیه و شرایط آن
در مواردی که مرتکب توانایی پرداخت دیه را بهصورت یکجا ندارد، امکان پرداخت اقساطی خون بها وجود دارد. این امر معمولاً با موافقت دادگاه و بر اساس شرایط مالی محکوم انجام میشود. پرداخت اقساطی دیه میتواند تا چندین سال ادامه داشته باشد و نهادهای حمایتی مانند صندوق تأمین خسارتهای بدنی نیز در برخی موارد به پرداخت خون بها محکومان نیازمند کمک میکنند. این روش باعث کاهش فشار اقتصادی بر محکومان شده و در عین حال، حقوق بزهدیدگان را حفظ میکند.
نقش بیمه در پرداخت دیه و تعهدات آن
بیمه یکی از مهمترین ابزارهای تأمین دیه در پروندههای کیفری محسوب میشود. بیمه شخص ثالث، بیمه عمر و بیمه حوادث، نقش بسزایی در جبران خسارات ناشی از تصادفات و سایر حوادث دارند. در مواردی که مقصر حادثه تحت پوشش بیمه باشد، شرکت بیمه موظف به پرداخت خون بهاخواهد بود. این امر باعث کاهش بار مالی بر افراد شده و اجرای عدالت را تسهیل میکند. سقف تعهدات بیمه در هر سال بر اساس نرخ خون بها تعیین میشود.
ارش جراحت و نحوه محاسبه آن
ارش جراحت به خسارتهای واردشده بر بدن اطلاق میشود که میزان مشخصی از خون بها برای آن تعیین نشده است. تعیین میزان ارش بر عهده پزشکی قانونی و دادگاه بوده و بر اساس شدت و نوع آسیب مشخص میشود. به عنوان مثال، زخمهای سطحی که تأثیر دائمی ندارند، ممکن است مشمول ارش جراحت باشند. ارش جراحت در کنار دیه به عنوان بخشی از خسارتهای بدنی در نظر گرفته میشود و پرداخت آن بر اساس نظر کارشناسی صورت میگیرد.
تفاوت دیه زن و مرد در نظام حقوقی ایران
بر اساس قانون مجازات اسلامی، خون بها زن نصف دیه مرد تعیین شده است. این موضوع در سالهای اخیر مورد بحث بوده و برای رفع تبعیض، مقرر شده که تفاوت خون بها از صندوق تأمین خسارتهای بدنی پرداخت شود. این صندوق برای جبران خسارت زنانی که دچار آسیبهای بدنی یا فوت میشوند، تأسیس شده است. هدف از این اقدام، کاهش نابرابری و تأمین عدالت اجتماعی برای زنان در موارد کیفری است.
دیه در تصادف موتورسیکلت و نقش بیمه در آن
تصادفات موتورسیکلت از جمله حوادثی هستند که بیشترین میزان خون بها را به خود اختصاص میدهند. با توجه به شدت آسیبهای وارده در تصادفات موتورسیکلت، میزان خون بها در این موارد اغلب بالا است. بیمه شخص ثالث موتورسیکلتها موظف به پرداخت خون بها مصدومان و متوفیان این تصادفات است. از آنجایی که بسیاری از موتورسیکلتها فاقد بیمه هستند، مشکلاتی در پرداخت دیه این حوادث وجود دارد که نیازمند توجه ویژه است.
صندوق تأمین خسارتهای بدنی و نقش آن در پرداخت دیه
صندوق تأمین خسارتهای بدنی برای جبران خسارات ناشی از حوادثی که بیمه آنها را پوشش نمیدهد، ایجاد شده است. این صندوق معمولاً در مواردی که مقصر حادثه فرار کرده یا توانایی مالی برای پرداخت دیه را ندارد، به زیاندیدگان کمک میکند. این نهاد یکی از مهمترین ارکان حمایتی در پرداخت خون بها محسوب میشود و نقش مهمی در تأمین حقوق بزهدیدگان ایفا میکند.
دیه شکستگی استخوان و نحوه تعیین آن
خون بها شکستگی استخوان بسته به نوع و شدت شکستگی متفاوت است. اگر شکستگی بدون عارضه بهبود یابد، خون بها آن کمتر خواهد بود، اما اگر منجر به نقص عضو یا تغییر شکل دائمی شود، دیه بیشتری در نظر گرفته میشود. دادگاه و پزشکی قانونی بر اساس گزارشهای تخصصی، میزان خون بها شکستگی استخوان را تعیین میکنند.
دیه سقط جنین و قوانین مرتبط با آن
سقط جنین در نظام حقوقی ایران جرمانگاری شده و دیه آن بر اساس سن جنین متفاوت است. هرچه سن جنین بیشتر باشد، میزان دیه افزایش مییابد. خون بها سقط جنین معمولاً بر عهده فرد یا نهادی است که در انجام این اقدام مقصر شناخته میشود.
نقش پزشکی قانونی در تعیین میزان دیه
پزشکی قانونی مهمترین مرجع برای تعیین میزان خون بها در پروندههای کیفری است. این نهاد با بررسی دقیق نوع و شدت آسیب، گزارشهایی را به دادگاه ارائه داده که مبنای صدور حکم قرار میگیرند. نظرات پزشکی قانونی در تمامی دعاوی مرتبط با دیه نقش تعیینکننده دارد
نتیجهگیری: دیه، ابزاری برای عدالت و جبران خسارت
خون بها به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای حقوقی، نقش کلیدی در جبران خسارت، اجرای عدالت و کاهش نزاعهای اجتماعی دارد. این حکم شرعی و قانونی، به گونهای طراحی شده است که ضمن مجازات مجرم، حقوق بزهدیدگان نیز حفظ شود. از سوی دیگر، بیمه و حمایتهای اجتماعی نقش مهمی در تسهیل پرداخت خون بهادارند. با توجه به تغییرات اقتصادی و اجتماعی، بهروزرسانی قوانین مربوط به دیه و هماهنگی آن با شرایط روز جامعه از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین، درک عمیقتر از این مفهوم و قوانین مربوط به آن، برای همگان ضروری است.
دیه قتل, دیه اعضای بدن, دیه کامل, قانون مجازات اسلامی, ارش (غیرمقدّر), دیه زن و مرد, تفاوت دیه, پرداخت دیه,
Add a Comment